Adibide modura jarriko dizuet berriki niri gertatutako pasadizo bat.

Lehengo egunean, interesdun batek euskara hutsean aurkeztutako helegitea ebaztea egokitu zitzaidan. Beraz, ebazpena euskera hutsean idatzi nuen, nire betebeharra bete besterik ez nuen egin. Esan nahi dut, kasu honetan euskara hutsean sortutako euskal ebazpena jakinarazi zitzaiola interesdunari, zuk aipatutako geltokien artean inolako interferentziarik izan gabe.

Kontua da, interesdunak, bere eskubideak egikarituz, epaitegietara jotzea erabaki zuela, eta hara hor non hasi diren interferentziak.

Jakina, epaileak euskaraz tutik ez, eta itzultzaileari eskatu dio gaztelaniara itzultzea gorabidezko helegitea ebatzi duen ebazpena. Horrelakoetan gertatu ohi den bezala, itzultzaileak nire zuzendaritzara deitu du ebazpena egin zuen teknikariarengatik galdezka, sinistuta gaztelaniazko bertsioa ondoan izango nuela eta, hortaz, alferrikako lanik ez egiteko.

Esan diodanean ez zegoela erdarazko bertsiorik, alegia jatorriz teknikariak euskaraz sortutako bertsioa dela, harriturik geratu da (eta imajinatzen dut nazkaturik ere, lan egitea tokatuko baitzitzaion...). Horixe izan da bere lehenengo erreakzioa: harridura.

Honekin guztiarekin, zera adierazi nahi dut: ez al gara gure artean ere barneratzen hasiak euskara bigarren mailakoa dela eta izango dela beti?

Garruzek esandakoaren ildotik... sinesten al dugu benetan egiten dugun horretan?

Ikusita nago: Arakistaingo udalak errekurtsoa aurkeztu du, euskara hutsez, Jaurlaritzan; baina nola horri erantzuna eman behar dioten teknikari, legelari edo dena direlakoek “ohituraz” erdaraz lan egiten duten, itzultzaile batek galtzerdiari buelta eman eta errekurtsoa gaztelaniara ekarri du. Behin gaztelaniatuta, aldeko eta kontrako arrazoibideak, jurisprudentzia… tripa guztiak ateratzen dizkiote eskakizunari, eta ebazpena prestatu, erdaraz. Azkenean ebazpena berriz ere euskaratu, galtzerdia bere onera ekarri, eta interesdunari jakinarazten zaio.

Gauza bera gertatzen da, batzuetan, Jaurlaritzatik bertatik atera gabe. Zerbitzu batek euskaraz sortu duen prozedura batek, demagun, lau urrats eman behar ditu (A, B, C eta D) sorreratik bukaeraraino (“geltoki” horiek izan daitezke kontrol ekonomikoari buruzko kontuak, aholkularitza juridikoari buruzkoak eta abar). Sortzailea poz-pozik eta ezin harroago dago, euskaraz lan egiten duelako, sortze beretik. Baina tranpa egiten diote: bere sorkaria jaio eta berehala, B geltokian, hizkuntzaz aldatzen diote, eta handik aurrera bide guztia gaztelaniaz egingo du.

Ez dira oso kasu ugariak, baina gertatu gertatzen dira.

Euskaraz pentsatutako testuak sortzen hasi behar dugu. Ez du horrenbesteko garrantzirik aurretik gaztelaniaz mezua landuta egotea edota ingeleses..., baina euskaratzerakoan euskaraz pentsatutako mezua izan behar du. Sinetsi behar dugu egiten dugun horretan eta hartzaile euskaldunarengan pentsatu behar dugu lana egiterakoan.

Hori nola egiten da? Lan handia egin da administrazio-idazkiak estandaritzatzen. Hori bide bat izan daiteke, baina gero idazki horiek erabili behar dira, bestela akabo eta gainera laster zaharkituak geratuko dira.

Euskara erabiltzeko estrategia eraginkor bat falta zaigu. Oraindik ere askotxo dira lana euskaraz egin ezin dela pentsatzen dutenak eta horrela ez goaz inora. Sinetsi behar dugu egiten dugun horretan eta maximalismorik gabe urratsak ematen jarraitu.

Fundamentu gutxi ikusten dela euskararen garapenean (eta ez da funtzionarioez ari).

Ideia politikoen eremutik baina jakintzazko oinarri gutxirekin gauzatzen ari dela euskararen garapenaren inguruko alderdien arteko eztabaida. Hots, politikariek ez dutela erakusten euskararen egoeraren eta garapenaren ezagutza nahikorik.

Beste euskal intelektual askok ere ezagutza gutxirekin jarduten duela gaiaren gainean, arintasunez.

Euskalgintzan ilunaldi batean gaudela...

Edozelan ere nahiko ihartuta eta akats estruktural nabarmenekin ikusten dut nik euskalgintza. Denbora izango dugu beste post batzuetan azertzeko, baina ez inportantzia bakoa izango, seguruenik, ea zer egiten dugun administrazioko mailarik altuenetan egon eta hizkuntza profila egiaztatu gabe -edo egiaztuta izan arren, euskara guztiz ahaztuta- dutenekin, beraien eskuetan baitago administrazioko euskararen nondik norakoa datozen hamarkadetan.

Eta hor ere geure autokrikirako zirriztua zabaldu behar da, ez?

Funtzionario ez direnak ere bai, Euxebio. Egungo giza legea da. Bitsetan bizi gara, eta jendea ez dago dohaineko ahaleginik egiteko, bere izena inon dantzan ikusteko, eta are gutxiago nagusiei kilimak egiteko. Galdetu fabriketan bestela: elkartasuna? Konpromisoa? Amigo, bi etxe, hiru kotxe,… hipoteka… ez gaude brometarako. Administrazioan hori nabariagoa da noski.

“… euskaldundutako funtzionario horiek Administrazioko mailarik altuenak lortu dituzte, zeri esker? Hizkuntza profilei esker. … Behin lortuz gero, gehiensuenek lepoa ematen diote euskarari, hainbesteraino ezen kaltegarria eta karga ere bihurtzen zaiela lortutako profila, izan ere, norbait joan dakieke euskaraz eginaz edo euskaraz zerbait eskatuz, eta gizagaixo profildunok estualdi batean sartu.”

Egia erdiak dira horiek baina. Profila ateratako funtzionario horiek ez lukete arazorik izango seguruenik, lanpostua eskuratu eta berehala ikasitakoa praktikan jartzeko aukera izan balute. Arazoa zein da? Arazoa da kasurik gehienetan, edo ia guztietan, profilik altuena egiaztatu behar izanagatik ere, ERDARA HUTSEZ jardutera BEHARTUTA daudela, oro har sailetako arduradun politikoek erdara hutsez jarduten dutelako (baita orain arte egon direnek ere). Egia da badirela euskarari lepoa ematen dioten langileak, baina askoz egiagoa da euskarari adi-adi, zain eta adeitsu jarrita ere, oso zaila dela Administrazioan euskaraz lan egin ahal izatea, sail eta zerbitzu jakin eta zehatzetan ez bada. Egia da, 30 urte geroago ere, euskaraz eroso lan egin ahal izateko tresna asko eta askoren faltan daudela Administrazioko langileak.
Egoera honen arrazoi bakarra ez da, baina bai nagusia : arduradun politikoen arduragabekeria edota aurkako jarrera, bai oraingoena, bai lehengo askorena ere.

“Zer lortu dugu, orduan? Euskararen aldekoak? Edo euskararen kontrakoak, nahiz maila jaso lortu izan euskara azterketetan?”

Galdera gaizki formulatuta dagoela uste dut. Egoera horren erantzule zuzenak ez gara gutxi-asko euskalgintzan saiatu garenok, izen eta abizen eta alderdidun politikariak baizik. Orain arte jardun duten arduradun politikoek (salbuespenak salbuespen) ez diote gaiari inongo garrantzirik eman, eta orain honako egoerarekin egiten dugu topo.
Ezin liteke esan funtzionario euskaldunak, oro har, borrokalari sutsuak garenik (hipotekaren aurkako borroka aparte utzita, noski), baina nori berea behar du, eta Administrazioan euskararen garapenak bizi duen motelaldi luzearen arduradunak ezagunak dira, eta politikoak dira nagusiki.

Ezin da aipatu gabe utzi alderdi "euskaltzaleen" erantzun epel, trixte eta behin behinekoa; gauzak diren bezala.

¡Pero si lo pone bien clarito, hombre! Ya está bien de pasarse por el forro la Ley de Normalización, los planes de uso, los criterios para el uso de las lenguas oficiales, incluso los "pactos renovados"...

6.2.2. En los casos en los que sea el Gobierno Vasco el que reciba la documentación y deba responder a la misma, se procederá de la siguiente manera (al ofrecer un servicio a la ciudadanía, al tratar con otras administraciones o al hacerlo dentro del propio Gobierno Vasco):

• La documentación recibida en euskera se contestará en euskera.

(Criterios para el uso de las lenguas oficiales en el Gobierno Vasco. IV Periodo de Planificación 2008-2012; pág. 13, 14 y 15)

¿A que no le escuece que le envíen documentación únicamente en castellano? Más le valdría a usted y a su gobierno poner un poco de orden en casa y garantizar, por ejemplo, que la Dirección de Recursos Generales ofrezca al personal del Gobierno Vasco sus servicios en las dos lenguas oficiales. Ellos sí están obligados a hacerlo; no los trabajadores, que tienen el derecho dirigirse a usted y ser atendidos en la lengua que estimen conveniente.

Lo que tendría que hacer usted es fomentar actitudes de impulso y promoción del uso del euskera, como la de este grupo de trabajadores. A falta de otra cosa, debería usted regalarles un día de libre disposición, un paquete de chicles a cada uno, no sé… algo así.

Eusebio: eman ditzakek xehetasun gehiago? Zer da zehazki, atzera bota dizueten eskaria? Ikastaro batera joateko baimena? Pentsatu duzue salaketarik jartzea edonon?

Gainontzean arrazoi duzue, HPSko sailburuordeak esan beharko luke konforme dagoen ala ez Legebiltzarrak onartu duen proposamenarekin. Rudolf Aresek esan zuen lehengoan, Donostiako manifestazioa dela eta, “Algo tendrá que decir el presidente del PNV al respecto”; ba horixe pentsatzen dut nik: zerbait esan beharko dute hizkuntza politikako arduradunek honetaz guztiaz. Bestela, ematen du euskara gero eta ez-tranbertsalagoa dela, HPSko buruak esaten duenak ez duela zerikusirik Osasuneko buruak dioenarekin, biak planeta diferenteetan biziko balira bezala; batak gaizto aurpegia jartzen duela, eta besteak aurpegi goxoa.

Burundi: ez zakiat ni nazionalista naizen edo ez (beno, piperpotoa edonon jarri digutenetik pittin bat gehiago, agian); baina izatez gerotan, oso nazionalista epela. Besteak beste, herri honetan euskal nazionalista ez-euskaltzale askotxo dagoelako.

Hona hemen horren proba! Ez da izan beharrezkoa bi egun pasatzea, beste erazo bat jasotzeko...

Haien trikimailuak agerian daude, garbiago ezin dute adirazi, euskara dakigunok ghetto batean nahi gaituzte sartu. Erritmo eta arau hauekin inoiz ez dira parekatuko Euskal Herrian erabiltzen diren hizkuntzak. Eredua sustraietatik aldatu behar da, bestela jai daukagu!

Bain ahorrek berdin dio, Burundu. Komunikabideetatik % 95ª euren eskuetan dituzten, eta guk beltzez ikusten duguna, eurek zuriz salduko dute.

Deia ez diezu egin behar ia-ia existitu ere egiten ez diren espainol-nazionalista euskaltzaleei; galdera, Burundu, ekimen hori Legebiltzarrean onartu duen alderdietako baten ordezkari linguistikoei egin behar diezu: Ramon Etxezarreta, Patxi Martinez de Marigorta eta Lurdes Auzmendi. Horiek dituzte euskalduntze gaietan ardurak, eta horiek eman behar dute euren iritzia.

1. Erdaldun askok erdeinuz tratatzen ditu elebidunak eta euskara. Jaurlaritzan bertan, sail, atal eta zerbitzu jakinekin borrokan aritu behar izaten da beti, euskara bigarren mailara bidal ez dezaten edo aintzat har dezaten behintzat. Arduradun politikoen jarrera pasiboa lagun, noski, eta ez da sozialistekin sortutako zerbait, portzierto.

2. Elebidun askok ez du zirkinik ere egiten euskara pixka bat erabiltzeko. Erosoago bizi gara erdaraz.

3. Elebidun asko euskararekin gogoratzen da aurkari politikoari matraka emateko soilik. Adibideak nonahi. Horrek ez dio bada euskararen normalizazioari mesede handirik egiten.

4. Jaurlaritzan, Herri-Administrazio guztien eredu izan behar lukeen palazioan, Euskara Normalizatzeko 4. plangintzaldian sartuta gaudelarik, oraindik badira normalizazio planaz ezer jakin nahi ez duten sailak, eta beste guztiek lehenengoz ekin diote normalizazio plana egiteari... Laugarrenean, aidanez!

5. Eta abarrak beste edonorentzat...

Aspertuta gaude entzuten, halako batean, ez-dakit-zenbatgarren plangintzaldiaren balorazioan, izugarri aurreratu dela ezagutzan, baina, harrigarriro, erabilerak ez duela behar besteko saltorik egin. Nobedade gisa saltzen den hori oso lelo zaharra da. Lehenengo plangintzaldiaren ebaluazioa egin zenean (orain laugarrenean gaude), adibidez, honakoa jaso zen:

"Euskararen erabilera bermatzea. Lehenengo plangintzaldian langile
publikoen euskalduntzean egin dira ahaleginik handienak, horregatik,
langile publikoek dagozkien hizkuntz eskakizunak egiazta ditzaten
eman dira ahalegin horiek.

Datorren plangintzaldian herri-administrazioei euskararen erabilera
areagotzea dagokie." (Jokin Azkue - Euskararen erabileraren normalkuntza prozesuaren ebaluazioa Euskal Herri administrazioetan BAT aldizkaria, 1995)

Eta hamalau urte pasa dira...

Nik ez dakit langileak eskolara bidaltzea alferrik den ala ez. Baina argi dago ez dela nahikoa. Ez Administrazio Orokorrean, ez Justizia Administrazioan, ez inon. Horregatik, euskalduntze hutsari begira jarduten badu Jaurlaritzak, kale egingo du berriz ere. Erabilera programak, protokoloak, arauak... ezartzea behar-beharrezkoa du. Eskarmentuak zerbaiterako balioko ahal du!

(Konparatu kazetariaren jarrera erasokorra eta elkarrizketatuaren pazientzia infinitoa.)

Sinestezina dirudi Galiza eta Kataluniako sozialisten jarrera, hemengoen jarduna ezagutu eta gero. Hala ere, alderdi abertzaleak eta EB lo seko daude hizkuntza kontutan.
Eta Ezker Abertzalea legez kanpo...
Jainkoak defenda gaitzala, ze politikari profesionalen zain bagaude, gauden lasai.

Ez bata ez bestea ez ziren etorri, ordea. Abuztuaren 13ko bazkalondoa ez delako, agian, eztabaidarako unerik aproposena. Edo denok oso eroso bizi garelako, itzuli eta itzuli, gure lanaren zentzuaz gogoetatzeari muzin eginez. Niretzat ere larria da, bai Pakok bai Eusebiok aipatzen dituzten puntuen gaineko eztabaida falta. Hor aipatzen diren tribuez gainera, beste jende asko dago –edo egon behar luke– kontuan interesatua. Bestela, kuestio endogamikoa ematen du, euskararekin halako lotura profesionala dugunon arazo laborala. Eta beharbada hori izan daiteke aztertzeko puntu nagusienetako bat: itzultzaile, normalizatzaile eta euskara-teknikariez gain, nor dago benetan interesatua euskarari behar duen prestigio eta funtzionaltasuna ematean? Bitartean, marjinalak izaten jarraituko dugu, edo, Suduperen esanetan, gizajo-gajoak batzuk.

Baina hori ez da okerrena; berriz, okerrena da Euskal Herrian bertan, euskararen egoera ezagututa ere, euskara bizi den egoera penagarria jakinda ere, poderean izaten direnek ez daukatela borondaterik ezer aldatzeko, ados daudelako oraingo egoerarekin. Hots, euskara betiko bigarren mailako hizkuntza izan dadin, eta Euskal Herriko elementu folklorista jarrai dezan izaten.

Irtenbidea, zalantzarik gabe, legean datza. Eta egun batean aldaketa ailegatu beharko da. Hots, legean ezarri behar da, Euskal Herrian bizi garen guztiok euskara ezagutzeko eskubidea eta baita betebeharra ere daukagula.

Hortaz, aurreko gobernuek politika eroak eta ulergaitzak garatu dituzte, zentzurik gabeak; gurasoei seme-alabentzat eredua aukeratzea ukatu diete, eta abar... Lopez Lehendakariaren ustez.
Horrek ez du erantzunik merezi?
Edo egia santua da eta nahiago dute ixilik geratu?

Eta bitartean, non dira gure hizkuntzarn zaindari ofizialak??

Hori guztia ez da beraz berria. EAJrekin berdin-berdin gertatzen zen. Berria dena da, Lehendakariak botatzen dituen batzuk irakurri behar izatea, hauxe berbarako:

“Lo que vamos a hacer con el euskera es fomentarlo con idéntico esfuerzo presupuestario que hasta ahora, pero aplicando el sentido común y prescindiendo de esas políticas absurdas y disparatadas que han generado rechazo social. Tenemos que conseguir que ETB-1 deje de ser una televisión marginal, asegurar el bilingüismo y avanzar hacia el trilingüismo. Los padres tienen derecho a decidir en qué lengua quieren escolarizar a sus hijos”

Gurasoek haurrak eskolatzeko garaian euskaraz matrikulatzera behartuak izan direla aditzera emanez, eta aurreko politika errotik deskalifikatuz (ezer zehaztu gabe, noski).
Eta hori guztiori, Itun berria, Euskara 21 delakoa, hain pozik eta gustura onartu dutelarik joan den astean, PP… eta EAJrekin batera!
Kafka erotuko litzateke gurean.

Ez dut bukatu nahi JL Barberia kazetari frikiak idatzitako esaldi bitxietako bati erantzun xume bat eman gabe sikiera: JL, majo, inork lerrook helarazten badizkizu, jakizu, cabeza de cemento armado tu p...

Orain bai, orain botatzen dut faltan Sailburuordea, baina ez dakit ba...

Hari horri ekinez beste horrenbeste esan genezake zuk erabilitako belikositate berbarekin, zeinaren jatorria latineko bellicus-a-um hitzean egon beharko bailuke; alegia, guda kontuetan.

Uste dut, Martin, gaur egungo artikulismoa hitz/termino potoloak erabiltzea artikulua bera puzteko edo atentzioa pizteko taktika baino ez dela.

Eta Iban Zaldua aipatzen duzunez, bat nator berarekin -eta zurekin ere- kritika norbere etxean eta auzokoan -bietan- egin behar denaz, zure aurretik hemen bertan baten batek aditzera eman gura izan duen eran.

Kartel bat zegoen, ggb horrela zioena: Hemengo tabernariok euskaraz badakigu. Dena den, gutako baten bat trakets moldatzen da, mesedez pazientzia izan.