Badaki, ondo jakin ere, guk funtzionariok –gainerako herritar guztiok bezalaxe- eskubide hori badugula, alegia: administrazioarekiko gure harremanak euskaraz izan, eta erantzuna ere euskaraz jasotzekoa. Berdin dio. Nire Zerbitzuan azken astean euskaraz egindako hiru idazki atzera bota ditu, gaztelaniaz ere jartzeko agindupean. Nork defendatuko ditu nire eskubideak, arauetan ezarritako euskaldunon eskubideak?

Nire zuzendariak? Ez, otzana da. Ez du era horretako arazorik gura. Etxezarretak eta Martinez Marigortak? Ez, ez dute ahalmenik, ez eta matraketan sartzeko gogorik ere. Euren PSalderdia beste bide batetik doa, eta ez dute potrorik urratze larri horien aurren tente jartzeko.

Lehen urrats modura: guk ez ditugu gure idazkiak gaztelaniara itzuliko. Ez al dugu kobratuko ikastarora joan izanagatik dagokiguna? Gaiak jarraipena izango du, eta kontatuko dizuet.

Comments

Oraindik ere amorratu egiten naiz lehengo gauekoa gogoratzean. Gaueko bederatziak pasatxo ziren telefonoak jo zuenean. Jazztel-etik deitzen zutela eta ez dakit zer saldu nahi zidatela. Nik euskaraz zekien inor ez ote zuten galdetu nion euskaraz. Eta hark, berehala deituko zidatela berriz eta euskaraz egingo zidatela. Eta berriz deitu zuten. Eta berriz, gaztelaniaz. Sekulako jenioarekin esan zidan telefonoaren bestaldean zegoen neskak «errespetu falta izugarria» iruditzen zitzaiola nik beren deiari kasurik ez egitea ez zidatelako euskaraz hitz egin. Bera Eibarkoa zela eta bazekiela euskaraz hitz egiten, baina ez ziola gogoak ematen eta ez zidala euskaraz hitz egingo, ez nuelako batere errespeturik. Eta hori guztia buila batean. Eta, halako batean, tuntuna zer naizen, pentsatu nuen: Zer demontre egiten dut nik ezezagun baten errieta jasaten zergatik eta nire etxean nire hizkuntzan hitz egin nahi dudalako? Eta, sututa, telefonoa eskegi nuen. Baina berehala berriz jo zuen. Berriz eibartarra eta berriz jenio bizian. Eta berriz builaka ez nuela errespeturik eta ia zer heziketa mota jaso nuen eta... Eta nik berriz eskegi nuen. Beste bi aldiz jo zuen telefonoak eta beste bi aldiz jasan behar izan nuen bere onetik ateratako emakume haren hitz jarioa. Azkenekoan, gainera, nahi banuen ingelesez egingo zidala esan zidan.

Nire etxean zein hizkuntzatan hitz egin behar dudan kanpotik erabaki behar al dute? Euskaraz ez dakienari erdaraz egitea kortesiazko keinu bat izan daiteke, mesede bat. Baina inondik inora ez da euskaldunok daukagun betebehar bat, hori sinetsarazi badigute ere. Eta nire heziketaren inguruan... ikastolan ikasitakoa naiz eta primeran ulertu nuen eibartar histerikoak gaztelaniaz esan zidan guztia. Berak ez zidan tutik ere ulertu.

Comments

Eusko Jaurlaritzako langile guztiok mezu hau jaso genuen ordenagailuan lehengo ostiralean, gozieko 10:00etan:

                         Odola eman/Dona sangre 

                    Gaur Lakua 2an Ardua 9.15-13.30 

          Hoy en Lakua 2 entre las 9.15 y las 13.30

Alde batera utzita despistea norena izan zen, horrek ajola gutxi baitu (azken batean, denoi eskapatzen zaizkigu noizean behin “Donosita” bat edo “Gastéis” bat…), errakuntza polita zela iritzi nion: "Honek badu gaia hitz-jokoetarako eta puska batean barre batzuk egiteko! Ai Anjel Lertxundik harrapatuko balu…! Imajinatzen hasi nintzen ondorengo komentarioak… «Dona vino», «Odola ardo bihurturik, meza sekretuak Lakuan», «Banpirismoa Jaurlaritzan»...  

Denbora pasa zen, ordea, eta pozaldia kezka-putzu bihurtu zitzaidan. Gaztelaniazko zuzentzailearen bihurrikeriak eskura jarritako aukera galde genuen, eta irririk ez. 
 

Baten bati babukeria galanta irudituko zaio. Niri sintoma kezkagarria. Askotan jarduten dugu kexaka, erredioska eta mekabenka (eta jarraituko dugu, osasuna lagun), eta a  ze gutxi dibertitzen garen euskaraz!

Asisko Urmenetaren hitzekin gogoratu naiz: 

«Euskararen inguruan izan dudan inpresioetako bat, beti erasoak salatzen eta beti penetan dagoenarena da. Baina noiz masturbatuko gara, noiz egingo dugu irri, noiz gozatuko? Beste hori ere sortu behar dugu komunitate sano bat egin nahi badugu: beti penetan egon beharrean, gure sauna ttikiak, gure jacuzziak, gure errekak behar ditugu bainatzeko...»

Martin Rezola (edo “Martin Retoza”, behin zuzentzaileak lizunki proposatu zidanez.)

Comments

Comments

"(…) Baina gure kasuak badu besterik ere: Euskadi profunda esaten denean, hizkuntza ere tartean dago. Euskara da, aldez edo moldez, lurralde bat Euskadi profundan kokatzeko ezaugarri ezinbestekoa: Goierri ETAkideen bihitegi izan zenetik gaurdaino, Euskadi profunda erabili izan denean, euskara paketean joan da. Areago: Euskadi profunda deitzen zaien lurralde horiek gehienetan ekonomikoki aurreratuak baitira, susmoa dut izendapen horrek bilduko lituzkeen ezaugarriak abertzaletasunaren (ideologiaren) eta euskararen (inkulturaren) eremuetan bilatu beharko nituzkeela nagusiki.Nork bere mundu-irudia du, baina horrek ez du deus legitimatzen: euskal hiztunok ere badugu geurea, baina nire lana ez da nire talaiatik ikus nezakeen beste balizko Euskadi sakon bat deskribatzen hastea, hango lurraldeak izendatzea, gaitzestea, zanga zangago egitea. Hitzen eta espresioen erabilera zuzen batetik abiatuta eraikitzen da lurraldeen eta hizkuntzen arteko harmonia. Eta oker ez banago, horixe du lehendakari batek egiteko nagusi."

Comments

Talde horien iritziz, gehiegizkoa omen da euskarari ematen zaion balorazioa eta "diskriminaziorik egon ez dadin" behar diren neurriak hartzeko eskatu zioten Rafael Bengoa Osasun sailburuari.

Argi dago aipatutako hiru alderdi horientzat euskara, alemaniera edo esku-lanak maila beretsuko gaiak direla. Ondo ei dator euskaraz jakitea, baina diskriminazioa omen da beste "meritu" batzuk baino gehiago baloratzea.

Alderdi horientzat, praktikan euskaldunok ez dugu euskaraz hartuak izateko eskubiderik, edota agian, Osakidetza euskararen ghetto bihur ez dadin neurriak hartzen ari dira, duela gutxi EAJrekin batera onartutako XXI. Mendeko Itun Berrian agindu (mehatxu?) egin zuten bezala.

Hau omen da datorkigun hizkuntza politika: lanpostu publikoetan "el euskera en libertad", alemaniera, ingelesa edo doktoradutzak bezala. Nahi duenarentzat. Eta euskarazko zerbitzua jaso nahi duena, izorra dadila... ¡A jugar! Hiruzpalau belaunaldi barru hitz egingo dugu eta orduan ere, kontuz!

Oso jokabide ez-nazionalista eta moderno-askoa.

Hori bai, "el castellano por c...". Ez-nazionalisten Espainian gaudenez guztiok daukagu espainieraz mintzatzeko betebeharra, baita basko nazionalistok ere.

Ederra ziria.

Atrebentzia edo ameskeria ez bada, izugarri gustatuko litzaidake euskaltzale ez-nazionalisten iritzia ezagutzea. Blog hau berau iritzi guztietara zabalik dago. Argi apurrik egingo ote digute?

Comments

 Justiziako Administrazioak baino lehen EAEko administrazio orokorrak ere jorratu du bide hori. Emaitza: ehunka profil lortuta, baita goi mailakoenak ere ( 3 eta 4). Erabilera erreala, benetakoa?: oso eskasa. Eta nik neure buruari: zergatik matraka hori Auzitegiak hartutako erabakiarekin? Zertarako behar dugu Justizia euskalduntzea? Ez irririk egin, eta oldoztu. Zein de helburua?

Nik ez dut dudarik: ikaragarri aurrera egingo genuke, ez denek euskaraz ikasiz, baizik eta 10etik 3k erabiliz, nahiz gainerako zazpiek berba bat ere ez jakin euskaraz. Aaaaaamigo, hitz horiek latzak eta potoloak dituk! Hemen kontua denak euskarazko klaseetara bidaltzea omen da, euren titulutxoak atera eta oposizio, lehiaketa eta lekualdaketetan aurkeztu. Itxurakeria. Hipokresia ere bai, behar bada? Gutxirekin konformatzen gara.  

Comments

Non eman behar da izena, Euskadiko Partido Socialista Galegon apuntatzeko?

Imajinatzen, Espainiako "euskal ministroak" euskararen benetako normalizazioaren aldeko manifestazio batean?

Badute hemengo sozialistek non ikasi, bai horixe.

 (PS: Eeepa!!!, Kieto parau, Burunda! Igarri diat erantzuna berehalakoan. Bai jauna, sozialistek bakarrik ez, Euskadiko abertzale askok ere lotsatuta beharko luke bideoa ikusita.)

Comments

Gure lehenaz, orainaz eta geroaz erdaldunak ari dira ebazten. Horren adibiderik argiena Administrazio Orokorreko analisi funtzionalena da. Erdaldun hutsek landu dituzte analisiok, baita euskal esparrukoak ere, alegia, itzultzaileei, normalizatzaileei eta gainerako euskal teknikariei dagozkienak. Eta hala, arrotzok atera duten ondoriorik agerienetarikoa izan da gu denok antzekoak garela, “de la cosa”koak, nahiz Martini izendapen horrek cosa nostra gogoratzen dion, euskara baino gehiago.

Guk gehiegi erreparatzen diogu geure zilborrari, norberenari (pertsonalari) edo geure txokokoari. Kafeko kontakatiluez edo noizean behingo hitz-aspertuez gain, inoiz gutxitan hartzen dugu afera hau bere osotasunean. Marjinalak gara –hala deritzot nik-, hortik ateratzea gure eginkizunik behinena. Geure esku baino ez dago. Horrek, kexez eta erreibidinkazioez gain, beste zerbait ere eskatzen digu gutariko bakoitzari: inplikazioa eta ekarpenak. Horra hor alderik pisuena. 

Egoeraren diagnosi zehatza egin beharko genuke. Arlo bakoitzaren (itzultzaile, normalizatzaile, euskara teknikari, teknikari euskaldunak, …) hausnarketa eta azterketa zehatza eskatzen du horrek; eskatzen duen moduan arlo/profesio bakoitzak hartu behar duela ekimena, inoren zain geratu gabe. Hurrengo urratsa euskara lan-tresna duten arlo/profesioen arteko topaketak beharko luke izan. Eta amaitzeko, hortik ateratzen diren ondorioekin nola jokatau erabaki.

Comments

Ni itzultzailea naiz. Euskara dut lan-tresna; eta nire eginkizuna da EAEko administrazioak sortzen dituen testuak –denak gaztelaniaz- euskaraz jartzea. Dena ondo, ezta!? Ala ez? Administrazioak testuak euskaraz ere jarriz garbitzen du bere aurpegia, nahiz eta denok dakigun testu euskaratuon balioa, praktikan, hutsaren parekoa dela, alegia, jatorrizkoaren eta itzulpenaren artean denok hartzen dugula lehenengoa. Zer gara gu? Prestigio gutxiko profesio bateko langileak. Normalean eragozpen eta traba baino egiten ez duten profesionalak, euskaraz jarri behar horrek ernegatu egiten baititu agintariak.

Badira beste batzuk normalizatzaileak direnak. Horiek ere euskara lan-tresna dute. Izango da lanbide hori nik baino hobeto ezagutzen duenik. Bai horixe!! Laburbilduta esan daiteke euren zeregina honakoa dela:  Administrazioan euskararen erabilera normala izan dadila, alegia, euskaraz dakienak euskaraz egin dezala eta, bere burua kapaz ikusten badu, testuak euskaraz sor ditzala. Zerekin egiten dute topo, ordea? Funtzionariorik gehienen helburu behinena hizkuntza perfila lortzea izan dela (eta dela), eta hortik aurrera hor konpon Maria Anton. Agintariek eurek ere ez dute arazorik gura euskararekin. Zer dira orduan? Eragozpen, traba eta arazo.

Gero badira euskararen teknikariak. Egia esan, ez dakit zertaz ari diren, ez eta normalitzaileei buruz esandakoa euskara teknikariei buruz esan behar nuen ere. Dakidana da –eta horretan ez dut zalantzarik- besteen gainean adierazitakoa, eurei buruz ere adieraz daitekeela.

 Eta guk guztiok, batzuek eta besteek, zer egiten dugu? Gogoratu al dizuet kantarena. “zenbat gera, lau, bat, (….) zer egiten degu, (….) elkar hil”. 2009an, eskarmentuagatik ez bada ere, lezio hori ondo ikasita beharko genuke. Baina ez. Ba beno, has gaitezen berriro. Ea, lehenengo irakaspena: denok gara marjinalak, baita arlo hauek kudeatzeko ardura duten zuzendariorde, zuzendari, sailburuorde eta sailburua ere. Eta hortik aurrerakoak, hurrengokoetan.

Comments

Parte hartzaileek oso ontzat jo dute esperientzia, jasotako iritzien arabera.

Mintzalaguna Egitasmoak aisialdian euskara praktikatzeko eta praktikatzen laguntzeko aukerak eskaini nahi dizkio euskal hiztun orori. Horretarako, hainbat jarduera proposatzen dira, taldeka, dinamizatzaile baten koordinaziopean.

Izena emateko epea urriaren 15etik 31ra bitartean izango da. Edozein euskaltegi edota gizarte etxetan egin daiteke. Urte osorako matrikula, 10 euro. 

Xehetasun gehiago, Gasteizko udalaren webgunean. 

Comments

Artikulu osoa hemen.

 Eta hemen pasarte batzuk:

“El Gobierno ha ejercido una fuerte presión sobre la identidad a través de los centros educativos y de los medios de comunicación públicos. La hipervaloración del euskera y la mistificación de la historia han permitido imponer de manera más o menos sutil una visión informativa de la identidad reducida a lo vasco y valorada de una forma superior a lo español”, sostiene el catedrático de Psicología Clínica Enrique Echeburúa. Con el agravante añadido de que ETA no ha dejado de aplicar su llama a esa presión identitaria desde el inicio del proceso autonómico. Según Echeburúa, el respaldo de ETA a los postulados nacionalistas ha impedido a muchos resistirse a esa presión identitaria por temor a ser tildados de malos vascos o de enemigos del pueblo. 

Aunque los logros de la construcción autonómica han eclipsado durante mucho tiempo el coste humano y profesional de esas políticas, los sacrificados a la causa se resisten a desaparecer. La sobrevaloración del euskera, erigido en el elemento vital de la identidad vasca, ha llevado a la aplicación de medidas discriminatorias en los puestos de trabajo público, particularmente en el ámbito de la enseñanza y la sanidad. A lo largo de estos años, miles de profesionales han tenido que abandonar sus puestos a favor de jóvenes euskaldunes de mucha menor cualificación. Se ha llegado a la aberración de que a un cirujano se le puntúe más el conocimiento del euskera que su expediente académico, pero la sociedad no ha hecho escándalo de esta sangría profesional, ni se ha interrogado sobre los efectos a largo plazo de la endogamia laboral, de la imposibilidad práctica de que los profesionales de otras áreas de España y del extranjero enriquezcan el tejido laboral.

La sacralización de la lengua, a la que prácticamente se le atribuyen cualidades demiúrgicas y trascendentales en la constitución de la personalidad vasca, ha anulado las críticas en una sociedad en la que tres décadas de hegemonía nacionalista han permitido proclamar como normal, inevitable, indiscutible, lo que no deja de ser una forma particular de ver el mundo circundante. Parte de la población vasca –en realidad, sólo el 30% habla euskera– ha llegado a interiorizar que el desconocimiento de la lengua es un déficit personal, una falla, un estigma culposo que recae sobre sí mismo o sus progenitores. ¿Cabe extrañarse, a la vista de ese silencio, de esa ausencia de crítica, de que el nacionalismo se haya atribuido en exclusiva el derecho a definir qué es ser vasco y cómo deben comportarse los auténticos vascos?

Y sin embargo, la asunción genérica de que el euskera debe ser obligatorio para preservar la identidad nacional –signifique eso lo que signifique–, y los ingentes recursos económicos y humanos destinados a ese gran objetivo, no han supuesto un avance significativo en el uso efectivo de la lengua vasca. ETB-1, el canal autonómico que emite en euskera, ha perdido 100.000 espectadores. Su audiencia ha quedado reducida al 3%, entre otras cosas porque el público infantil, del que se nutre en gran medida, está optando por los canales temáticos.

La manipulación política nacionalista del euskera y su obligatoriedad han hecho, además, que la lengua vasca, patrimonio común a defender, sea vista por una parte de la población como algo antipático, forzado, que se utiliza de puertas afuera para quedar bien, pero se cultiva muy poco en la realidad. Es el precio de ignorar que el aprendizaje de las lenguas requiere, antes que nada, predisposición afectiva. Claro que mientras muchos profesionales se buscaban la vida fuera de Euskadi, una nueva burguesía nacionalista surgía al calor de la exigencia del euskera en la Administración.

“Lo que vamos a hacer con el euskera es fomentarlo con idéntico esfuerzo presupuestario que hasta ahora, pero aplicando el sentido común y prescindiendo de esas políticas absurdas y disparatadas que han generado rechazo social. Tenemos que conseguir que ETB-1 deje de ser una televisión marginal, asegurar el bilingüismo y avanzar hacia el trilingüismo. Los padres tienen derecho a decidir en qué lengua quieren escolarizar a sus hijos”, anuncia el lehendakari. Su Gobierno ha prometido restituir en sus antiguos puestos a los profesionales que fueron depuestos y arrinconados por la exigencia del euskera, aunque, a estas alturas, ése sea un anuncio tardío destinado a ofrecer un resarcimiento moral más que otra cosa. La herida de los damnificados sigue en carne viva, a pesar del tiempo transcurrido. Si hay que creerles, las políticas nacionalistas arrasaron un sistema educativo público excelente.

“Consiguieron arrinconar la enseñanza en castellano y que la mayoría de los profesores se expresara en euskera, pero el impacto en el plano educativo ha sido enorme. ¿Cuántos excelentes profesores han salido llorando de las aulas avergonzados porque balbuceaban su asignatura y apenas podían hacerse entender? Si le cortas las manos al pianista, no puedes pretender que siga tocando el piano como antes. En nombre de una falsa patria y de una no menos falsa idea de la construcción nacional, han sacrificado a profesores y alumnos para imponer un euskera de plástico”, señala la bilbaína Begoña García Merino, que da clase hoy en un instituto madrileño. “El sistema ha dejado en la cuneta a muchos alumnos que habrían podido salir adelante si se les hubiera educado en su lengua materna”, afirma José Irízar, antiguo director de instituto en un barrio donostiarra.

Comments

Nik ziurtzat jotzen, halaber, Martinez de Marigorta eta Ausmendi itzultzaileek prestututasun guztia erakutsiko dutela –boterera iritsi diren honetan- euren profesioaren ajeak –eta asko dira!- onbideratzeko.

Ez dut dudarik, azken batean, euskarak Administrazio honetan bizi duen egoera anormalari aurre egingo diozuela tinkotasunez. Laguntza behar baduzue, eskatu!! Bai, bai, ez dudarik egin: gu “de la cosa”kook  (horrela deitzen digute euskara lan-tresna legetxe erabiltzen dugunoi), nahiz eta gehienbat beste pentsamolde batekoak izan, gertu gaude bultza egiteko, Tira egiteko. Ez, ordea, denbora galtzeko. Ez lehen, ez orain.

Gure ideia eta pentsaeren gainetik –ez horretan dudarik egin- gure hizkuntza eta gure profesioak daude, bata zein besteak zeharo desprestigiatuta –baita orain baino lehen ere!!-. Gehienok ez genuke arazorik izango zuekin batera jarduteko -lehen ere beste batzuekin jardun moduan-, baldin eta zuengan borondate eta asmo onak antzematen baditugu.

Orain artekotik ezin ezer esan, ez bada ez zaituztegula entzun, ez ikusi ezta sumatu ere. Wanted, non zaudete?   

Comments

(Suabe-suabe, ausardiarik gabe, ez goaz inora.)

“Hartu hitza”, noiz?, non?, norekin? Kanpainak zehaztasun askorik ematen ez duenez (bai “Aisian”, “Kalean” irakurri dut kartel batzuetan), euskararen noranahikotasuna bultzatu nahi duela ulertzen dut nik: edonon eta edonorekin. 

Benetan bermatzen al dituzte kanpaina bultzatzen duten erakundeek beren etxetik bertatik hasita euskaraz hitza hartu daitekeela, “suabe-suabe”? Benetan har liteke hitza euskaraz Eusko Jaurlaritzaren, Arabako Foru Aldundiaren eta Gasteizko Udalaren mendeko zerbitzuetan? Argi dago parte handi batez ezetz. Txagorritxu ospitalean, Ertzaintzaren komisarian, Gasteizko gizarte-etxeetan, Jaurlaritzaren egoitzako atean bertan, euskaraz hitza hartzera animatu nahi gaituzte? Zoritxarrez, esperientziaz dakit toki horietan ia gehienetan euskarazko hitzak kale egiten duela, eta ez zaio bati gogo askorik gelditzen hurrengo batean berriz ere proba egiteko. Euskaltzaleak bai, masokak ez. 

Alabaina… tira, eman dezagun baietz, aukera hori eduki badugula eta ez dugula behar bezala probesten. Onar dezagun,  zabar xamarrak gara eta aukera dugunean ere ez dugu euskaraz jardun nahi izaten; animatu egin behar da jendea hitza hartzera, mingaina dantzatzera…, euskara jalgi hadi Virgen Blanca plazara! 

Hori sinesgarria izan dadin, ordea, nire ustez funtsezko elementua falta da: identifikazioa. Gizabanano euskaldun ipar-orratza galdutakoak ez du euskaraz egiten Gasteizen –oro har, ohorezko salbuespenak salbuespen–, baldin eta ez badaki aurrean duen hiztuna euskalduna dela. Heldu diezaiogun, adibidez, denda, saltoki, taberna eta denok gertu-gertu dugun mundutxo horri. Nire hitzaren hartzailea euskalduna dela ziurtatu gabe, alferrik da –eta frustaziorako bidea– pausu hori ematera inor animatzea. Horregatik, beharrezkoa da, kanpaina koloretsuak egiten direnean, neurri praktiko eta eraginkorrak ipintzea. Neurri ausartak. Kasu honetan garbi dago: Gasteizko udalak kanpaina bat bultzatu behar luke borondatez hala nahi duten dendari, tabernari… euskaldunen artean, toki horretan bezeroak hitza euskaraz hartzeko aukera duela jakinarazteko (mahai-gaineko, txartel, pinen bitartez…). Eta Udalak ez badaki nondik hasi, nik emango nioke zerrenda luze bat. Bestela, alferrik da, engainua, hipokrisia, betikoa… Zer esan nahi luke, bestela, “Te toca” horrek ¿Te toca las narices? ¿Que si te toca alguien que sepa euskera, bien, y si no me toca, pues te jodes?...” 

Post Scriptum: nahita ez dut aipatu Erabiltzaileen hizkuntza-eskubideak arautzen dituen Dekretu famatua, merkataritza-gune handien eremua helburu zuena. Zurrumurruek dioten moduan bertan behera uzten bada, orduan galdetu beharko dugu ea nola posible den “Hartu hitza” esaten diguten arduradun politiko berberek hitz hori bera ukatzea Carrefourren edo Corte Inglés bezalako saltoki handietan. 

Comments

Aurrez abisatzen dut, badaezpada: 44 orrialdeko “adreilua” da, patxadaz irakurtzekoa. Lagun batzuek esaten didate «buff!, hain du estilo zaila eta aldrebesa…, nekez irakurtzen dizkiot nik artikuluak Zalbideri». Eta nik diotsuet, lasai hartu, ez da hainbesterako, zeren arazo sakonei sakontasunez heltzea baita lege, eta gainera, guztiarekin ere, ez zait horrenbesteraino iruditzen; argiro, exenpluak emanez, era didaktiko batean idazten du mutilak.

Dena den, alferrentzat, lanpetuentzat, ohiturarik ez dutenentzat… entresaka labur bat egin dut –inola ere hitzaldi osoaren mamia bildu nahi izan gabe–, interesgarriak iruditu zaizkidan lerrokada batzuk hona ekarrita.  

Hori da beraz euskalgintzaren zinezko oinarria. Ingurumen hori da, izan, adar-adaska biziak eman ditzakeen enbor naturala. Hizkuntza ahula indarberritu nahi duen erakunde, elkarte edo mugimendu orok berariaz ahalegindu behar du, beste hitzetan esanik, bere jendearentzako arnasgune horiek mantentzen edo sortzen. Mantentzea ez da aski: sortu ere egin behar da halakorik, gure hiztun-elkartearen pareko ahuldade-mailara iritsitako kasuan. Hor ere argi izan behar da, ordea, egingarritasunaren aldetik etekin hoberena (eta, beraz, horri dagokion lehentasuna) zerk duen: ondotxoz errazagoa da dagoenari bizirik eustea, ez dagoena sortzea baino. Indar guztiak edo gehienak sortzen jartzea ez da beraz arrazoizkoa, zer mantendu (eta, hartatik abiatuz, zer garatu eta zer zabaldu) egon badagoen kasuetan.

Erdaldunentzat (eta are euskaldun edo euskaltzale kaletartu askorentzat) "gauza arraroak" dira, hala izan litezke behintzat, arnasgune horiek. Anormalak edo atipikoak gerta litezke, kabian bertan ez daudenentzat. Bertakoentzat ordea, eta euskaldungo osoari begira, leku-eremu horiek euskarazko bizibide jatorraren gotorleku eta babesgune bihur litezke, kulturazko autorregulazio-ahalmen ohargarriko guneak. Gurea bezalako hizkuntza ahulek hain sarri sufritu behar izaten duten dislokazio fisikoari aurre egiteko bide bat dira, dudarik gabe, breathing space edo arnasgune horiek. Lehentasuna dute, horregatik, hizkuntzari bizirik eutsi nahi bazaio eta indarberritu egin nahi bada. Horiek dira, Fishman-en eta beste zenbaiten ustean, hizkuntza indarberritzeko saioaren abiaburu natural eta baliagarrienak. Hori gabeko normalkuntza ez da normalkuntza. Ingurumen horien zaintza-ardura bigarren edo hirugarren lehentasun-mailara daramana ere ez.

(...) Hemen esan dena besterik da: beren txikian eta mugatuan, ahulean eta apalean, ongi antolatzen eta behar duten babes-neurriz hornitzen badira, arnasgune horiek direla euskarak gaur-gaurkoz dituen zurkaitz-gune eta bizitasun-pizgarri sendoenak. Horiek gabe mila bider zailagoa dela euskalgintzaren bestelako planteamendu arrakastatsurik egitea: bai oro har eta bai Gasteizen, Barakaldon, Algortan edo Errenterian bertan ere. Transformazio ekonotekniko, demografiko, soziokultural eta politiko-operatiboaren eszenario nagusi diren beste hiriburu eta herriburu horietako euskalgintza bera ez ote da, akaso, arnasguneetan hazi eta (partez) hezi izandako gizajendez elikatu joan den berrogeita hamar urtean?: nondik atera dira, xehe-xehe kontatzen hasita, gure arteko irakasle eta kultura-eragile gehienak? Nondik espero da, gero ere, hiztun trebeenak eta elebidun osatuenak eskuratzea? Ez al dakigu kontuak nola diren? Hain zaila egiten al zaigu, gauza bakoitzari bere lekua aitortzea?

Kontua ez da euskalgintza arnasguneetara erretiratzea, arnasguneei dagokien garrantzia eta, zenbait alorretan, lehentasuna aitortzea baizik. Arnasguneei bere hartantxe eusten saiatzea nostalgiazko ekimen "pollit" bezain alfer gertatuko da, beste osagairik eransten ez bazaio ekimen-bide hori. Nostalgia, berriz, ez da etorkizunaren atari zuhur eta egiantzekoena. Baina hori ez da kontua. Kontua ez da orain, Campion-ek behiala (beste perspektibaz halere) esan zuen moduan, azken mendi-tontorrera igo eta, irrintzi artean "eutsi goiari" dei eginez, gero eta etorkizun ilun-etsigarriagoaren zain paratzea. Hori ez da kontua. Oker dabil arnasguneen aldeko argudioa ikuspegi faltsu horretara lerratu nahi duena. Arnasguneen formulazioa ez da numantziarra, ez da "azken mohikano"arena. Aitzitik, first things first irizpideaz diharduen larrialdiko osagile zuhurraren pareko jokabidea da hori. Lehentasuna lehentasun da, ez erretorika merkea, egoera larrian dagoen gaixoen kasuan bereziki. Lehentasun hori arras kontuan hartu behar du, gurera etorriz, ahuldutako hiztun-elkartearen buru-jasotze soziokultural eta etnolinguistikoa gogoan duenak.

Ghettorik ez. Kontzentrazio demografikoa eta ghettoa ez dira, urrundik ere, sinonimoak. Bizirik eta osasuntsu dauden hizkuntza guztiak (begiratu ezker-eskuin, ea salbuespenik ikusten duzuen) demographic concentration eta institutional reinforcement horretan oinarriturik daude. Hots, hiztun-elkarte horietako hiztunak elkarren pegante bizi dira eta beren talde-izaeraren indargarri instituzionalik badute. Hizkuntza txikiek ere, bizi garen mendean ezinezkoa eta gogoz kontrakoa den ghetto-eredua alde batera utziaz, beren demographic concentrationeko arnasguneei eutsi behar diete beraz, ahal duten neurrian, hiztun-herri gisa bizirik jarraitu nahi badute. Zenbat eta euskaldunak elkarren peganteago bizi, hainbat eta anparo handiagoa emango diote batak besteari, erdaldunak euskara ikastera eta euskaldun motelak (ele-erasanak) hiztun sendoago bihurtzera bultzatzen dituzten "social norms" eta "interactive situations" direlakoak (hots, gizarte-arauak eta elkar-eraginezko situazioak) ugarituz.

Teoriak konbentzitzen ez duenarentzat, hor dago eguneroko esperientzia: arnasgunea ez da ghettoa. Hala nahi izanik ere, ez leukake izaterik. Arnasguneetako hiztunen bizimodua erdal eraginaren pean dago egungo egunean, goizean goiz hasi eta oheratu arte. Uste al du inork, akaso, erdarazko telebistarik, irratirik, internetik, periodikorik, bisitaririk eta lan-harremanik gabe bizi direla arnasgune horietako gaurko biztanleak, beren herri-zokotik kanpora atera ere gabe? Uste al du inork, gaur ez baina (hartan saiatuz gero) hala bizi izango direla arnasguneetako biztanleak, hemendik hogei edo berrogei urtera? Horrek ez du ez buru eta ez hanka. Aski da arnasguneen gaur eguneko giroan murgil egitea, eta perspektiba sozio-historiko minimo bat eskueran izatea, ghettoak ez direla eta, aitzitik, gauzak oso bestela direla konturatzeko. Beren bizi-parte handi batean erdaldunekin harremanetan bizi dira gaur bertan arnasguneetako biztanle asko: gazteen artean, gehienak. Arnasguneetako gazteen artean asko dira unibertsitatean ikasten dutenak: Donostiako edo Bilboko gazteen artean bezalatsuko proportzioan, seguruenik. Etxe askotan bi auto dituzte, neguan eskiatzera joaten dira hainbat eta udako bakazioak beste herritarrok bezain urrun egiten dituzte sarri. Bigarren edo hirugarren sektorean lan egiten dute, guztiek ez bada ia guztiek. Baserrian bizi diren asko ere ez dira baserritik bizi, industriatik edo zerbitzu-sektoretik baizik. Hots, modernizazio ekonoteknikoaren zurrunbiloan sarturik daude arnasguneetako bizilagunak: kaletarrok bezain sartuak, hor nonbait. Erdaraz ondo dakite guztiek eta, euskarazko jarduna zentrala bada ere beren eguneroko bizian, askotan egiten dute erdaraz. Hala segituko dute gero ere arnasguneetako bizilagun gehienek, bizi diren artean. Erdal hizkuntzak (gaztelania edo frantsesa, eta beste neurri batean ingelesa) presente izango dituzte aurrerantzean ere beren artean: hainbat kontutan presente eta zenbaitetan, ekonomian eta luze-zabaleko hedabideetan bereziki, nagusi. Planteamendu horretan ez dago, beraz, ghetto-arriskurik.

Hori da Fishman-en planteamenduaren muina, ahuldutako hizkuntzak indarberritzeko lehentasunei dagokienez. Buruan duena (bere hainbat liburu eta artikulu irakurri dudalarik, eta berarekin puntu honetaz berariaz hitz egin ondoan, buruan duela iruditzen zaidana) honako hau da: "ondo da Arabako Errioxan euskara indarberritzen saiatzea. Ikasi nahi duenak ikas dezala: horrek ez dio euskarari kalterik egingo. Mesederik ere ez asko, ordea. Euskararen egungo auzia besterik da: benetako erronka belaunez belauneko transmisioa berrezartzen (edo, indarrean dagoen kasuetan, indarrean mantentzen) daukazue. Hor jokatzen duzue euskaldunok bizia: Astigarragan eta Gernikan, ez Labastidan edo Santurtzin. Ez ezazue beraz begien bistatik galdu, gurasoen bidez eta eskolaren laguntzaz eskuartean daukazuen altxor nagusia zein den: gazte-jende euskalduna, lagunartean eta kalean euskaraz egiteko benetako aukerabidea izan dezakeen belaunaldia, hori duzue euskaltzaleok zuen altxor preziatuena. Aurrerantzean ere euskaldun-jendea demografikoki nagusi, edota gutxienez masa batetik gorako kopuruan, izango den herri-herrixkak, auzoak eta biziguneak saia zaitezte euskaldun mantentzen. Horri eskerrak (italiarrei Italian, portugesei Portugalen eta daniarrei Danimarkan... bezalatsu) normala gertatuko zaie belaunaldi gazte horiei euskaraz bizi izatea. Eta, jakina: helduak izatera iristen direnean ondotxoz probableago izango da gazte horiek pareko lagun euskaldun batekin ezkondu eta euskal familia (n+1 belaunaldiko euskal familia) osatzea. Beste mende-laurdeneko arnasa emana izango diozue horrekin euskarari; epe horretan hau eta beste egin dezakezue, euskal hiztun-herriaren osasuna hobetzeko".

Beste albo-efekturik ere badu arnasguneak: erdaldunen edo euskaldun hizmotelen euskal pizgarri da. Zenbat eta euskarazko arnasguneak ugariago eta aktiboago izan, orduan eta errazago izango da euskaraz erdipurdika moldatzen diren hiztunek ere beren hizkuntza-gaitasuna (ahozkoa oraingoz, idatzizkoa gero ere lor liteke) indartu eta zabaltzea. Igeri eginez ikasten da igeri egiten, gainean jarri eta pedalei emanaz ikasten da bizikletan ibiltzen... ingurukoekin honetaz eta hartaz hitz eginaz ikasten da erraz eta lasai hitz egiten. Ez da oraindik horrelako euskaltegirik asmatu, eta ez asmatuko ere. Hainbat arnasgunetara etortzen diren immigranteen seme-alabek euskaraz egiten dute gaur ere. Eskolako euskara batuaren eredua gora-behera, eskolan eta plazan jolas eta solas ari direlarik beren laguntxoen mintzajardun jatorra eransten zaie, aparteko "hizkuntza-plangintza"-rik gabe. Beren gurasoek ere ondo entenditzen dute bertako euskara, eta gauza errazak esateko gai dira hainbatean. Eta hori zergatik?: the informal daily life of a speech community-k, (euskara nagusi den ingurumenetako hiztun-elkartearen eguneroko mintzajardun arruntak, planifikatzen hain zaila den etengabeko mintzajardun horrek), bizimolde moderno honetan ere aparteko indarra eta erakarmena duelako. "Horretan saia zaitezte zuen indarrak xahutzen, beste mila gauzatan baino lehen": hori da Fishman-en aholku nagusia, mila sinplifikaziorekin esaten ari banaiz ere. Inportantea da muina entenditzea: ñabardurak eta matizak, garapenak eta salbuespenak gero etorriko dira.

Hitzaldi osoa irakurri ondoren [eta orain ez naiz Mikel Zalbide, Martin Rezola baizik], iruzkintxo bat egin nahi nuke artikuluan hain zabal jorratzen den arnasgune kontzeptuari buruz. Izan ere, Zalbidek zehatz-mehatz aipatzen ez badu ere –eta seguru asko aipatzea ere ez zegokiolako, bere lana teorikoa-edo delako–, bati UEMA erakundearen itzala dabilkio gogoan denbora guztian, orriak pasa ahala. Esan nahi baita ezinezkoa dela arnasguneen aldeko mezu hori irakurtzea, UEMA denaz, izan denaz edo izan behar lukeenaz gogoeta egin gabe. Zertan dira gauzak UEMAn? Zergatik hainbeste zangotraba, boikot eta ezin-ikusi? Inozo-inozo galdetzen ari naiz, inoiz ez dudalako auzia ondo ulertu. Ala arrazoia eman beharko diot Aingeru Epaltzari, eta etsi zenbait gai azaleratzea tabua dela?

Bestalde, arnasguneak direla eta, egoki iruditzen zait paradigma edo eskema hori bera, beste eskala batean, jardun-gune zehatz batzuetan aplikatzea, kasurako gure Jaurlaritzan. Lurraldearen ikuspegitik bezala, Jaurlaritzarenetik ere hainbat Arakistaintxo, Baños de Ebro... tipologia desberdinetako jardun-gune ditugu, eta horien atzean izen-abizenak dituzten langileak.

Bada, azken urteotan Administrazioan indarrean jarritako hizkuntza-politikari dagokionez, esango nuke hemen ere "periferian" eragiteko ekinbideak jarri direla martxan, arnasguneak ahaztuta eta erdi-euskaldunak eta erdaldunak erakartzeko zereginetan indarrak xahututa, zehaztu gabe norantz erakarri nahi ditugun horiek guztiak. Horren adibide dira, nire ustez, "pixkabatesmucho" eta horrelakoak. Lakuako pasilloetan sentsibilizazio-kanpainen barruan zintzilikatu zituzten argazki eta mezuetan horixe ikusten dut nagusiki: erabil ezazu dakizun euskara apur hori, saia zaitez egiten..., euskaraz halamoduz moldatzen direnak animetzera zuzendutako mezuak.

Bide horrek ez nau konbentzitzen. Ni Kultura Sailean nago, oso sail euskalduna... teorian, eta beti esaten dut hemen garrantzizkoena ez dela euskara ikasten dabiltzan edo ikasi berri duten horiek euskaraz ala erdaraz egiten ote duten, hemen erabakigarriena da euskaldun osoek  –eta asko dira–- haien artean euskaraz edo erdaraz egiten duten, osea arnasguneei eusten diegun ala ez, edo Mikel Zalbidek dotoreago dioen moduan, "bizirik dagoenari eutsi, eta zuhaitz-landare berriak harizti bizian aldatu, hori da lehentasunezko bidea".

Comments

Etxean uso

Aingeru Epaltza

"Etxean otso eta kanpoan uso denari gaitz iritzi dio euskal tradizioak. Etxean uso izan behar baita. Otso, berriz, inorekin izatekotan, kanpokoekin hobe. Horra, nonbait, gizalegea gurean.

Ez gara bakarrak, bistan dena. “Con la patria, como con la madre, con razón o sin ella” aldarrikatu izan dute espainolek, zenbait konturen ukiezintasuna azpimarratzeko tenorean. Ez dakit norainoko kontsolagarria den, hala ere, toki guztietan zakurrak oinutsik ibiltzen direla jakitea.

Etxean uso dugu euskal kultura. Usotasuna du ezaugarri. Otsotasuna, lege zaharrera. Bertzeekin. Ulergarria da, neurri batean. Ulergarria, ez bakarrik giza talde guztiek etxeko sua etxeko hautsekin itzaltzeko duten berezko joeragatik. Guti gara, guztiak elkarren artean ezagun(egi)ak eta, gainera, baliteke stand berean suertatzea Durangoko hurrengo azokan. Ez dira horiek elkarrekin muturka ibiltzeko baldintzarik hoberenak.

Horri, gure egoeraren pertzepzioa gehitu behar. Setioan bizi gara. Inguraturik gauzkate etsai gogorrek. Edo –gauza bera dena– horren irudipena aski zabaldua da gure artean. Egunero irakurtzen edo aditzen ditugu kanpoko izterbegien aitzinean “batasunerako” eta “denok bat egiteko” deiak. Ez da aise arrastotik ateratzea. Nork ez du haurridearen arnasa sumatu nahi, elkarrekin besoz beso ibiltzean?

“Lehenagoko bertsolariak zirika aritzen ziren entzulearekin. Oraingoak, musuka”. Halakoa ez bazen halatsuko arrazoia aditu genion duela zenbait urte Atxagari. Halakoxea, orokorrean, euskal kultura ere. Salbuespenak salbuespen, musuka entzuleari, musuka irakurleari. Batez ere entzule eta irakurle mota jakin bati.

Kritiko izan beharra aipatzen dugu maiz kultur adierazpideez ari garelarik. Zorrotz izan beharra. Egiazki, hitz horiek kanpokoekin eta kanpokoez aritzean baizik ez ditugu egiazki gauzatzen. Barnerako, errana da, usotasuna dugu gure horren ezaugarri nagusietarik. Usotasuna, etxeko batzuendako bereziki. Edo horiekin baizik ez.

Paradigmatikoa da, alde horretatik, euskarazko hedabideen jarrera. Euskal prentsa idatziarena, bereziki. Kanpokoei hortzak erakusten dizkie, otso itxuran. Kanpokoek, alabaina, ez dute irakurtzen. Badu antzerkitik zerbait, beraz, haren matxino eta errebel plantak. Etxe barnean otzana baita oso. Mintzeko beldurra du. Batez ere batzuk mintzeko beldurra.

Euskal prentsak ez du gure aferen gaineko eztabaidarik pizten. Eta eztabaida abiarazia dagoenean, isilarazteko tresna bilakatzen da maiz, badaezpada ere. Euskal prentsa irakurrita, oasi bare bat irudituko zaio irakurleari euskal kultura eta euskararen mundua. Korrikan presoen argazkiak ateratzeagatik etsaiak eta erdaldunak baizik ez dira mintzen. Ikastolen mugimenduan ez dago barne krisirik.

Gurea ez da oasi barea, alabaina. Gureaz ikusmolde ezberdinak daude. Zenbaitetan, bateraezinak. Eztabaidak, izan, izaten dira, hortaz. Ez, ordea, bere eremu naturalean, erdal prentsan baizik. Mundu errealean, erranen nuke, krudelegia ez balitz.

Ez dakit ohartzen garen. Etxean edo etxeko batzuekin hain uso izatearen poderioz, are gehiago txipitzen ari gara gure prentsa berez txipia."

 Aingeru Epaltza

Comments

El euskara y el fantasma
Cuando los argumentos propios son más débiles que la famélica Babieca, algunos tratan de revestirlos con ropaje pseudocientífico. Ayer José Luis Barceló, en «El Semanal Digital» lo intentaba: «científicos de todo el mundo están alarmados por la pérdida galopante de la diversidad lingüística, aquella que, según la tradición bíblica, fue una maldición de Dios ante las ambiciones de la Humanidad ante la mismísima Torre de Babel. Es verdad que la lengua puede ser una barrera si no se conoce la del prójimo, pero también es cierto que su uso puede derivar en intereses políticos bastardos cuando lo que se pretende es fomentar y sustentar las diferencias entre las personas».

El asunto consiste en que, dice el autor, «para muchas personas el idioma supone uno de los rasgos de su nación. Seguramente simplemente se trate de uno de los rasgos integradores y a la vez diferenciadores más importantes a la hora de construir una nación unida. Algunos pueblos como los alemanes, han logrado conformar su unidad nacional casi exclusivamente por razón de una lengua única, aunque existan diferencias culturales, religiosas e incluso étnicas entre todos sus habitantes». No hace falta ir tan lejos, ¿verdad?

El hombre ya sabe dónde quiere terminar, pero se acerca poco a poco, como un explorador apache. Empieza por tierra palestina: «Hay, sin embargo, otros ejemplos muy interesantes que nos ilustran sobre la artificialidad de los estados-nación modernos. Israel, por ejemplo, se conformó como un Estado unitario bastante integrado tras el final de la II Guerra Mundial bajo el postulado de un pueblo único, el elegido de Yavéh (...) El yidish, lengua de los actuales hebreos del Israel moderno, es en realidad una lengua coiné artificial que se creó a propósito de darle unidad e identidad nacional al nuevo estado israelí». Ya está a punto de dar el salto.

Y llega el gran momento: «Igualmente ocurre con la actual lengua vasca, un idioma artificial inventado para dar carácter a la nueva autonomía vasca surgida tras la muerte de Francisco Franco. Este nuevo vasco nunca jamás existió antes -como tampoco la nación vasca-, pero es el idioma que se enseña en las escuelas para `uniformar' a la población. Un legado nefasto y erróneo que solo el tiempo y la Historia podrán colocar en su debido lugar». El que no existe es él. Es un fantasma.

Comments

Comments

Auzitan jar dezakeguna, baina, Ertzaintzaren arduradunen hiritar euskaldunekiko arreta da, aurrekoena bai eta oraingoena ere bai.

Nola da posible oraindik ere Iñaki Arruti lasartearrak jasandakoa bezalakoak irentsi behar izatea?

Diskriminazioaz hain lotsa gabe hit egiteko ohitura duten zenbait politikari eta kazetarik, ez al dute ezer esateko horrelako poliziakerien aurrean?

Ares jaunak edo dagokionak, zer edo zer egiteko asmorik ba ote du?

Etxezarreta jaunak auzi honen gainean interesik agertuko duela ez dugu zalantzarik.

Horra hor Arrutiren kontakizunera lotura.

Lehengo lepotik... ertzaintza!

Oharra:

Noski, Goardia zibila, Polizia Nazionala eta banderak zabaltzen lanpetuta dagoen ejerzitoa aipatu ere ez ditugu egingo... Zertarako?

Comments